หนังสือเฉลิมพระเกียรติใน
โครงการ
"ตามรอยพระราชปณิธาน"
 วัยเด็ก
 นักเรียนและเยาวชน
 นักศึกษา
 การทำงาน
 หน้าที่และความรับผิดชอบ
 ต่อบ้านเมือง
 พระบรมราโชวาทและพระราชดำรัส

วัยเด็ก

การให้การศึกษาแก่เด็กต้องเริ่มตั้งแต่เด็ก

     ...การให้การศึกษาแก่เด็กต้องเริ่มตั้งแต่เกิด ขึ้นต้น ก็ต้องสอนให้รู้จักอวัยวะ และประสาทส่วนต่างๆ ต้องคอยควบคุม
 ฝึกหัด จนสามารถใช้อวัยวะและประสาทส่วนนั้นๆ ทำกิจวัตรทั้งปวงของตนเองได้ เมื่อสามารถทำกิจวัตรของตัวเองได้
 แล้ว ถัดมาก็ ต้องสอนให้รู้จักทำการต่างๆ ให้รู้จักแสวงหาสิ่งต่างๆ ตามที่ต้องการให้ได้มากขึ้น เพื่อทำให้ชีวิต มีความ
 สะดวกมีความสบาย
 การให้การศึกษาขั้นนี้ ได้แก่การฝึกกายให้มีความคล่องแคล่ว ชำนิชำนาญ และสามารถในการปฎิบัติประกอบกับการสอน
 วิชา ความรู้ต่างๆ อันเป็นพื้นฐานสำหรับการประกอบอาชีพเลี้ยงตัว การให้การศึกษาอีกขั้นหนึ่ง คือการสอนและฝึกฝนให้
 เรียนรู้ วิทยาการ ที่ก้าวหน้าขึ้นไป พร้อมทั้งการฝึกฝนให้รู้จักใช้เหตุผลสติปัญญา และหาหลักการของชีวิต เพื่อให้
 สามารถสร้าง สรรค์ความเจริญงอกงาม ทั้งทางกายและทางความคิด ...

          พระบรมราโชวาท
 ในพิธีพระราชทานปริญญาบัตร ของวิทยาลัยวิชาการศึกษา
 วันที่ 29 พฤศจิกายน 2514

    ...ความเข้มแข็งในจิตใจนี้ เป็นสิ่งที่สำคัญ ที่จะต้องฝึกฝนแต่เล็กเพราะว่าต่อไป ถ้ามีชีวิตที่ลำบากไปประสบอุปสรรค
  ใดๆ ถ้าไม่มีความเข้มแข็ง ไม่มีความรู้ ไม่มีทางที่จะผ่านอุปสรรคนั้นได้ เพราะว่าถ้าไปเจออุปสรรคอะไร ก็ไม่มีอะไรที่
  จะมาช่วยเราได้ แต่ถ้ามีความรู้ มีอัธยาศัยที่ดี และมีความเข้มแข็งภายในกายในใจก็สามารถที่จะผ่านพ้นอุปสรรคต่างๆ
  นั้นได้ ความเข้มแข็ง ในใจนั้นหมายความว่า ไม่ท้อถอย และไม่เกิดอารมณ์มาทำให้โกรธ อารมณ์นั้นก็คือ ความโกรธ
  ความฉุนเฉียว ความน้อยใจ ทั้งนี้เป็นสิ่งที่ทำให้คิดไม่ออก...

          พระราชดำรัส
 พระราชทานแก่คณะครูและนักเรียนโรงเรียนราชวินิต
 วันที่ 31 ตุลาคม 2518

   ...เด็กเป็นผู้ที่จะได้รับช่วงทุกสิ่งทุกอย่างต่อจากผู้ใหญ่ รวมทั้งภาระรับผิดชอบในการธำรงรักษาอิสรภาพ และความ
 สงบสุข ของบ้านเมืองดังนั้น เด็กทุกคนจึงสมควรและจำเป็นที่จะต้องได้รับการอบรมเลี้ยงดู อย่างถูกต้องเหมาะสมให้
 มีความสามารถ สร้างสรรค์ประโยชน์ต่างๆ พร้อมทั้งการฝึกหัดขัดเกลาความคิด จิตใจให้ประณีต ให้มีศรัทธามั่นคงใน
 คุณความดี มีควาประพฤติเรียบร้อยสุจริต และมีปัญญาฉลาดแจ่มใส ในเหตุในผล หน้าที่นี้เป็นของทุกคน ที่จะต้อง
 ร่วมมือกันกระทำ โดยพร้อมเพรียง สม่ำ่เสมอ ผู้ที่เกิดก่อน ผ่านชีวิตมาก่อน จะต้องสงเคราะห์ อนุเคราะห์ผู้เกิดตามมา
 ภายหลัง ด้วยการถ่ายทอดความรู้ ความดี และประสบการณ์อันมีค่าทั้งปวงให้ด้วยความเมตตาเอ็นดู และด้วยความ
 บริสุทธิ์ใจให้เด็กได้ทราบ ได้เข้าใจและสำคัญที่สุด ให้รู้จักคิดด้วยเหตุผลที่ถูกต้อง จนสามารถเห็นจริงด้วยตนเอง ได้
ในความเจริญและความเสื่อมทั้งปวง
     โดยนัยนี้ บิดามารดาจึงต้องสอนบุตรธิดา พี่จึงต้องสอนน้อง คนรุ่นใหญ่จึงต้องสอนคนรุ่นเล็ก และ เมื่อคนรุ่นเล็กเป็น
 ผู้ใหญ่ขึ้น จึงต้องสอนคนรุ่นต่อๆไปไม่ให้ขาดสาย ความรู้ ความดี ความเจริญงอกงามทั้งมวลจึงจะแผ่ไพศาลไปได้
 ไม่มีประมาณ เป็นพื้นฐานของความพัฒนาผาสุกอันยั่งยืนสืบไป...

          พระบรมราโชวาท
 พระราชทานพิมพ์ในหนังสือวันเด็ก ประจำปี 2522

    ...เด็กเป็นอันมากมีความรักดีมาแต่กำเนิด จะเรียน จะเล่น จะทำสิ่งใด ก็มุ่งมั่นทำให้ดีเด่น ไม่มีปัญหาอุปสรรคหรือ
 ความ ยากลำบากยากแค้นใดๆ จะกีดกั้นไว้ได้ เด็กเหล่านี้ผู้ใหญ่ควรสนใจและแผ่เมตตา เกื้อกูลประคับประคองให้
 ได้มีโอกาสพัฒนาไปในทางที่ถูกที่ดี ทั้งทางด้านการศึกษาและจิตใจ เขาจักได้เจริญเติบโตเป็นคนดีพร้อม และเป็น
 ตัวอย่างแก่เยาวชนทั่วไป..

          พระบรมราโชวาท
 พระราชทานพิมพ์ในหนังสือ "วันเด็ก" ประจำปี 2522

    ...ผู้ฉลาดย่อมรู้ธรรมชาติของเด็ก ว่าเด็กวัยใด ลักษณะใด ชอบฝึกหัดอบรมแบบใด เขาย่อมสังเกตทราบว่า เด็ก
 วัยหนึ่งต้องหัด ต้องประคับประคองให้ทำ จึงจะได้ผล อีกวัยหนึ่งต้องเคี่ยวเข็ญ ต้องบังคับต้องกวดขันให้ทำจึงจะ
 ได้ผล อีกวัยหนึ่ง ต้องแสดงเหตุผลผิดชอบชั่วดีให้เห็นก่อน เพื่อชักนำให้ทำ จึงจะได้ผล แต่ไม่ว่าจะสอนเด็กวัยใด
 ลักษณะใด ผู้สอนจะต้องลง มือประพฤติเป็นตัวอย่างด้วยตนเองให้ได้เห็นได้ดูอยู่ตลอดเวลา โดยไม่ละเลยความ
 ประพฤติปฎิบัติที่ต้องการจะให้เกิดมีใน ตัวเด็ก เป็นอันขาด ไม่ว่าจะเป็นข้อปฎิบัติเล็กน้อยปลีกย่อยเพียงใด...

          พระบรมราโชวาท
 ในพิธีพระราชทานปริญญาบัตร ของมหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ
 วันที่ 21 มิถุนายน 2522

    ...ผู้ใหญ่เรามักพากันละทิ้งวิธีการเก่าๆ ในการอบรมฝึกฝนคุณธรรม และความสุภาพเรียบร้อยในกายวาจาใจ
  ของเยาวชน โดยมิได้หาวิธีการที่เหมาะสมมาทดแทนให้เพียงพอ ทั้งรี้เห็นจะเป็นเพราะโดยมากเราไม่ค่อยจะ
 คิดถึงเรื่องนี้กันนัก ด้วยเหตุที่ มัวสนใจและตื่นเต้นกับวิชาการอย่างใหม่กันหมด ประการหนึ่ง และด้วยเหตุผลที่
 เสียหายมิได้เกิดขึ้นฉับพลันทันที หากแต่ ค่อยๆเกิดขึ้นทีละเล็กละน้อย อีกประการหนึ่ง จึงปล่อยกันมาเรื่อยๆ
 จนบัดนี้ผลเสียหายที่เิกิดขึ้นนั้นได้กลายเป็นปัญหาที่เกือบจะแก้กันไม่ตก ตามที่ท่านเห็นกับตาและทราบแก่ใจ
 อยู่แล้ว ไม่จำเป็นจะต้องพูดให้ยาวความไป ความจริง เยาวชนที่มีพื้นจิตใจดีอยู่แล้ว และปรารถนาจะทำตัวให้ดี
 ให้เป็นประโยชน์นั้นมีอยู่เป็นอันมาก แต่การทำความดีโดยลำพังตนเองเป็นของยาก จำเป็นต้องอาศัยหลักเกณฑ์
 และแบบฉบับที่ดีอย่างใดอย่างหนึ่งเป็นที่ยึดเหนี่ยว จึงจะกระทำได้โดยถูกต้องเหมาะสมและ ไม่ เปลืองเวลา
 พูดง่ายๆก็คือ ต้องอาศัยผู้ใหญ่เป็นที่พึ่งหรือ เป็นผู้นำนั่นเอง ผู้ใหญ่จึงต้องถือเป็นหน้าที่และความจำเป็นที่จะต้อง
  ช่วยเหลือเขา ...

          พระราชดำรัส
 พระราชทานแก่ผู้บังคับบัญชาลูกเสือ
 ในโอกาสเข้าเฝ้าทูลละอองธุลีพระบาทและรับพระราชทานเหรียญลูกเสือสดุดี
 วันที่ 6 กรกฎาคม 2521

    ...ความรู้ประโยชน์แท้จริงของสิ่งทั้งหลายเป็นสิ่งที่ผู้ใหญ่ต้องปลูกฝังให้หยั่งลึกในตัวเด็ก เด็กจักได้เติบโต
 เป็นคนฉลาด เที่ยงตรง และสามารถสร้างสรรค์ประโยชน์ที่พึงประสงค์ให้แก่ส่วนรวมได้แน่นอนมีประสิทธิภาพ

          พระบรมราโชวาท
 พระราชทานเพื่อเชิญลงพิมพ์ในหนังสือวันเด็ก ประจำปี 2532

    ...สมัยนี้ทางการศึกษาพยามที่สั่งสอนหรือที่จะสนับสนุนในทางที่จะให้เด็กมีความคิดริเริ่มอย่างมาก จึงหาวิธี
 ต่างๆที่จะมา ทำให้เกิดความคิดริเริ่ม ความคิดริเริ่มนี้เป็นสิ่งดี ในคำนี้ก็แสดงให้เห็นอยู่ในตัวว่า แปลว่าอะไร เป็น
 ความคิดของตนเองที่จะเริ่มทำอะไรขึ้น แต่ว่าไม่ได้บอกไว้ว่าเริ่มทำอะไรนั้นเป็นสิ่งใด หมายถึง ความคิดริเริ่มที่
จะทำสิ่งที่จะเป็นสิ่งสร้าสรรค์ สำหรับตัวเอง สำหรับสังคมหรือไม่ แต่ว่าในคำนี้ "ริเริ่มและความคิด"ก็มีเพียงแต่ว่า
เป็นเบื้องต้นหมายความว่าสั่งสอนให้ทุกคนมีความ คิดที่จะเริ่มสิ่งใดด้วยตนเอง แต่ว่าสิ่งที่สำคัญที่สุดต้องไม่ลืม
อย่าไปเห่ออย่าไปหลงในความคิดริเริ่มนี้  สิ่งสำคัญที่สุดเวลาริเริ่มอะไรแล้วต้องให้ต่อเนื่องต่อไป ต้องทำต่อไป
จนสำเร็จ ข้อนี้เป็นข้อสำคัญ ...

          พระบรมราโชวาท
 พระราชทานเนื่องในโอกาสวันปิดภาคเรียนของโรงเรียนจิตรลดา
 ปีการศึกษา 2514 วันที่ 25 มีนาคม 2515

    ...การศึกษาที่ดีด้านวิชาการเป็นทั้งรากฐานและปัจจัยสำหรับการสร้างสรรค์ แต่การที่จะนำเอาวิชาการมา
  สร้างสรรค์ให้ สำเร็จได้นั้นจำเป็นที่สุด ที่จะต้องอาศัยการศึกษา ที่ดีด้านอื่นๆ เข้าประกอบอุดหนุนด้วย
 การศึกษาด้านอื่นๆนั้นหมายถึง การ ศึกษา อบรมทุกๆอย่าง ทั้งทางความคิดจิตใจ และความประพฤติปฎิบัติ
 อันเป็นตัวสำคัญในการฝึกฝน ขัดเกลาให้บุคคล มี ความคิดความฉลาด หนัแน่นในเหตุผลและความสุจริตละเอียด
 รอบคอบ รู้จักรับผิดชอบ รู้จักตัดสินใจตามทางที่ถูกต้องเป็น ธรรม และสำคัญอย่างยิ่งก็คือมีความขยันหมั่นเพียร
 อุตสาหะขวนขวาย ที่จะลงมือทำการทุกอย่างไม่ว่าเล็กใหญ่ง่ายยากด้วย ตนเอง ดังนั้น ผู้ทำหน้าที่ให้การศึกษา
จึงต้องสำนึกตระหนักอยู่เสมอ ที่จะต้องให้การศึกษาที่ดีแก่เยาวชนให้ครบถ้วนทุกๆ ด้าน ไม่ปล่อยให้ขาดตก
บกพร่อง นักเรียนทั้งหลายก็ต้องเข้าใจว่า การที่อุตส่าห์เล่าเรียนด้วยความหมั่นขยันมาโดยตลอดนั้นเท่ากับแต่ละ
คนได้ฝึกฝนความขยันหมั่นเพียร เพื่อสร้างความเจริญและความสำเร็จของชีวิตไว้ส่วนหนึ่งแล้ว ...

          พระบรมราโชวาท
 พระราชทานแก่คณะครู และนักเรียนที่ได้รับพระราชทานรางวัล
  วันที่ 11 กรกฎาคม 2522
   
สำนักอธิการบดี
มหาวิทยาลัย อีสเทิร์นเอเชีย
200 ถนนรังสิต - นครนายก คลอง5 อ.ธัญบุรี จ.ปทุมธานี 12110